صفحه اصلی / روان شناسی اجتماعی / رفتار جامعه پسند: کمک کردن به دیگران

رفتار جامعه پسند: کمک کردن به دیگران

رفتار جامعه پسند یعنی هر رفتاری که به دیگران سود برساند. این اصطلاح درباره اعمالی به کار می رود که هیچ سود مستقیمی به فرد نمی رساند و حتی ممکن است حاوی خطراتی نیز باشد. نوع دوستی مشخصا به معنی ملاحظات غیر خودخواهانه در جهت رفاه دیگران می باشد.

 

پاسخ دادن به یک موقعیت اضطراری: آیا ناظران کمک خواهند کرد؟

وقتی یک غریبه دچار گرفتاری است: قهرمان گری یا بی احساسی؟

قهرمان گری به کارهایی اطلاق می شود که شامل خطرجویی جسورانه برای دستیابی به یک هدف ارزشمند است. بکر و ایگلی (۲۰۰۴) کسی را قهرمان می دانند که به استقبال خطر به شیوه های کم خطرتر و بارزتر می رود، از قبیل اهدای کلیه، پیوستن به سپاه صلح یا داوطلب پزشکان بدون مرز شدن.

برخی موارد افراد به موقعیت های اضطراری به صورت خودخواهانه، بی توجهی و بی احساسی پاسخ می دهند.

پنج گام کمک کردن یا کمک نکردن

گام اول، توجه کردن یا عدم توجه به اینکه اتفاقی غیر عادی در حال رخ دادن است.

گام دوم، درست تفسیر کردن یک رویداد به عنوان موقعیت اضطراری. در گام دوم ممکن است غفلت جمعی اتفاق بیافتد، یعنی چون هیچ یک از ناظران از آنچه در حال رخ دادن است مطمئن نیست، هر کدام به دیگری متکی است و ممکن است هیچ کس کمک نکند. تا اندازه ای بخاطر پخش مسئولیت، هرچه تعداد ناظران یک موقعیت اضطراری بیشتر باشد، احتمال کمک رسانی کمتر می شود یا به تاخیر می افتد(اثر ناظر).

گام سوم، تصمیم به اینکه کمک رساندن وظیفه و مسئولیت شماست.

گام چهارم، تصمیم به اینکه شما دارای دانش یا مهارت های لازم برای اقدام هستید.

گام پنجم، تصمیم گیری نهایی برای دادن کمک. مردم در این مرحله متوسل به نوعی جبر شناختی می شوند، یعنی جنبه های مثبت و منفی کمک کردن را سبک و سنگین می کنند.

 

عوامل بیرونی و درونی موثر بر رفتار کمک کردن

عوامل موقعیتی که کمک کردن را افزایش یا بازداری می کنند

خصوصیات قربانی از ویژگی های مهمی است که احتمال کمک را افزایش می دهد. ۱) میزان جذابیت قربانی، ۲) جزئیات موقعیت که آیا خود او مسئول مشکل بوده است یا خیر، ۳) قرار گرفتن در معرض الگوهای جامعه پسند، ۴) کمک رسانی به کسانی که دوستشان دارید، ۵) حالت هیجانی شخص، و ۶) کمک به کسانی که از ما تقلید می کنند، از عوامل موقعیتی ای هستند که کمک کردن را افزایش یا بازداری می کنند.

تقلید کردن یعنی تمایل خودکار به تقلید رفتار کسانی که با آنها تعامل داریم. انسان ها از لهجه، آهنگ صدا، و نحوه بیان کسانی که در اطرافشان هستند تقلید می کنند. تقلید موجب افزایش دوست داشتن و هم حسی می شود و در نتیجه نقش کلیدی در تعامل های اجتماعی بازی می کند. همچنین احتمال کمک کردن به اعضای خانواده یا کسانی که ارزش های مشابه با ارزش های ما دارند بیشتر از دیگران است.

هیجان ها و رفتار جامعه پسند

حالت هیجانی شخص هم به وسیله عوامل درونی و هم بیرونی تعیین می شود و آنها اغلب به دو مقوله مثبت و منفی تقسیم می شوند.

در برخی موارد افراد وقتی هیجان مثبت دارند، بیشتر تمایل دارند که به دیگران کمک کنند، اما تحت شرایطی معین، خلق خوش ممکن است احتمال دادن پاسخ جامعه پسند را کاهش دهد. ناظری که در یک حالت خلقی بسیار مثبت قرار دارد و با یک موقعیت اضطراری مبهم روبرو می شود، ممکن است موقعیت را غیر اضطراری تعبیر کند.

در برخی موارد وقتی افراد دارای هیجان منفی هستند، کمتر تمایل دارند به دیگران کمک کنند، اما در بعضی شرایط این حالت مانند خلق مثبت تغییر می کند. برای مثال اگر کمک کردن خلق بهتری در شما ایجاد کند، ممکن است دست به رفتار جامعه پسند بزنید. یک هیجان منفی اگر خیلی شدید نباشد، بیشتر اوقات اثر مثبتی بر رفتار جامعه پسند دارد.

هم حسی و دیگر گرایش های شخصیتی مربوط به کمک کردن

گرایش های شخصیتی مبتنی بر ساختار ژنتیکی، یادگیری، یا هردوی آنها هستند که در طول زمان پایدار می باشند.

هم حسی: یک الزام اساسی

هم حسی شامل پاسخ های عاطفی و شناختی به حالت های هیجانی شخصی دیگر، مانند همدردی، تمایل به حل مساله، و اتخاذ چشم انداز شخص دیگر، می باشد. یک فرد هم حس، آنچه که فرد دیگر حس می کند را حس می کند و می فهمد چرا آن شخص چنین احساسی دارد.

روان شناسان تکاملی معتقدند دلسوزی، مولفه عاطفه هم حسی می باشد، یعنی نه فقط درد دیگران را حس کردن، بلکه توجه نشان دادن و تلاش کردن برای انجام کاری که درد را تسکین دهد.

مولفه شناختی هم ظاهرا به صورت اتخاذ چشم انداز شخص دیگر است، یعنی توانایی قرار دادن خود به جای شخصی دیگر. سه نوع اتخاذ چشم انداز وجود دارد. ۱) چشم انداز خودت را جای او بگذار، یعنی می توانید تصور کنید که فرد دیگر یک رویداد را چگونه درک می کند و در نتیجه باید چه نوع احساسی دشته باشد. ۲) چشم انداز فکرش را بکن، یعنی مجسم کنید اگر شما در آن موقعیت قرار می گرفتید چه احساسی داشتید. ۳) چشم انداز هم حسی با کسی در یک داستان، یعنی همانند سازی با شخصیت های خیالی.

هم حسی چگونه ایجاد می شود؟

جانت استریر معتقد است ما با قابلیت زیستی هم حسی به دنیا می آییم، اما تجربه های خاص ما تعیین می کند که آیا این توان بالقوه آشکار شود یا خیر. داشتن یک سبک دلبستگی ایمن، پاسخ ناشی از هم حسی به نیازهای دیگران را آسان می کند.

متغیرهای شخصیتی دیگر که به رفتار جامعه پسند مربوط هستند

رفتارجامعه پسند به ویژگی های دیگری چون احساس خوشبختی، انگیزش پیشرفت، اجتماعی بودن و یک حالت خلقی که به طور مداوم مثبت باشد، ربط دارند و در بین کسانی که پیوسته پرخاشگر هستند، ماکیاولی ها و افراد بی اعتماد، کمیاب است.

عوامل گرایشی به رفتار جامعه پسند و نوع دوست شامل، ۱) هم حسی، ۲) باور به یک جهان عادل، ۳) مسئولیت اجتماعی، ۴) مکان کنترل درونی که رفتار ما به نتیجه کارمان مربوط است، و ۵) خود محوری کم، می باشد.

 

تعهد دراز مدت به عمل جامعه پسند و اثرات مورد کمک واقع شدن

یک نوع متفاوت از رفتار نوع دوستانه، داوطلب شدن برای انجام کاری به یک علت ارزشمند و برای زمانی طولانی است. پنج گامی که برای پاسخ به یک موقعیت اضطراری باید برداشته شوند، در مورد داوطلب شدن هم صدق می کند.

تصمیم به داوطلب شدن می تواند مبتنی بر ارزش های شخصی، نیاز به درک بیشتر درباره مشکل، تمایل به بهسازی و تقویت خود، و یا کاهش دادن احساسات منفی از قبیل احساس گناه یا فرار از مشکلات شخصی باشد. به عبارت دیگر داوطلبان ممکن است به دلالیل کاملا متفاوتی با یکدیگر همکاری کنند.

یک راه برای ایجاد داوطلب، دستور دادن برای داوطلب شدن است که مورد انتقاد قرار می گیرد. یک ویژگی متفاوت داوطلب شدن توسط مک آدامز و همکاران(۱۹۹۷) نسل گرایی معرفی شده است. آنها نسل گرایی را علاقه یک بزرگسال و تعهد او نسبت به رفاه نسل های بعدی تعریف کرده اند. کسانی که از لحاظ نسل گرایی بالا باشند این علاقه و تعهد را به صورت فرزنددار شدن، درس دادن به جوانان و یا دست زدن به اعمالی که اثرات مثبتی فراتر از دوران حیات آنها خواهد داشت، نشان می دهند.

نفع شخصی، کمال اخلاقی و ریا کاری اخلاقی

انگیزش و اخلاق

باستون و تامسون(۲۰۰۱) معتقدند که وقتی شخصی با یک معمای اخلاقی از قبیل اینکه آیا به کسی کمک کند یا نه، روبرو می شود، سه انگیزه اصلی وجود دارد. ۱) نفع شخصی، بدان معنی است که بیشتر رفتارهای ما مبتنی بر جستجوی هرچیزی است که بیشتری رضایت خاطر را برای ما به ارمغان آورد و ما را از تنبیه شدن بر کنار دارد و اهمیتی برای پرسش های درست و غلط قائل نیست. ۲) کمال اخلاقی، از پرسش های درست و غلط و منصفانه و غیر منصفانه سرچشمه می گیرد و مقداری از نفع شخصی خود را در راه انجام عمل درست قربانی می کنند. ۳) ریاکاری اخلاقی، یعنی افراد به وسیله نفع شخصی هدایت می شوند، اما در عین حال مراقب ظواهر بیرونی رفتار خود هم هستند.

علی رغم تصویری که دلمان می خواهد از خودمان داشته باشیم، حتی در یک موقعیت ساده به نظر می رسد که نفع شخصی و ریاکاری اخلاقی ما بر کمال اخلاقی ما غلبه دارند.

دریافت کمک چه احساسی دارد

مورد کمک واقع شدن می تواند ناخوشایند باشد. نیازمند کمک بودن یادآور مشکل فرد است و دریافت کننده کمک شاهد این است که کس دیگری از او خوشبخت تر است و عزت نفس او آسیب می بیند.

وقتی کمک ناخوشایند باشد، ممکن است خودیاری را برانگیزد. هیچ کس دوست ندارد درمانده یا بی کفایت به نظر بیاید و خودیاری می تواند احساس وابستگی و اتکا را کاهش دهد.

 

انگیزه اساسی برای دست زده به اعمال جامعه پسند

هم حسی-نوع دوستی: کمک کردن به دیگران احساس خوشایندی دارد. سیالدینی معتقد است، هم حسی زمانی به رفتار نوع دوستانه می انجامد که فرد با قربانی همانند سازی کند و در واقع با کمک کردن به قربانی به خودش کمک می کند.

تسکین حالت منفی: کمک کردن باعث می شود کمتر احساس بدی کنید. تحقیقات نشان می دهند که ناراحت بودن منجر به رفتار جامعه پسند می شوند.

لذت هم حسی: کمک کردن به عنوان نوعی موفقیت. کمک کردن می تواند منجر به نوعی پاداش در این جهان و آمرزش در جهان دیگر باشد.

جبرژنتیکی: کمک کردن به عنوان یک پاسخ انطباقی. به طور کلی، بهترین فردی را که می توان نجات داد خویشاوندی است که هنوز آنقدر جوان است که می تواند تولید مثل کند.

پیمان دوستی

بهار ۱۳۹۷

برگرفته از کتاب روان شناسی اجتماعی دکتر بارون و همکاران، ترجمه دکتر کریمی

درباره پیمان دوستی

پیمان دوستی، دکتری تخصصي روانشناسی، مربي پذيرش و تعهد درماني(درمان مبتني بر پذيرش و تعهد)، مولف و مترجم كتاب هاي اكت

این مطالب را نیز ببینید!

روان شناسی اجتماعی وارد کار می شود: کاربردآن در محیط کار و کارآفرینی

محیط های کاری زمینه های اجتماعی هستند. زمینه هایی که افراد در آنها ساعت های …