صفحه اصلی / روان شناسی اجتماعی / خود: فهمیدن اینکه من کی هستم

خود: فهمیدن اینکه من کی هستم

اینکه ما درباره خودمان چگونه می اندیشیم، نه تنها بر انتخاب ها و رفتارهای ما اثر دارد، بلکه به عنوان نقطه مرجعی در خدمت درک ما از دیگران و تعامل ما با آنهاست.

 

اندیشیدن درباره خود: هویت شخصی در برابر هویت اجتماعی

افراد بسته به اینکه در یک لحظه کجای پیوستار هویت شخصی-اجتماعی قرار داشته باشند، ادراک متفاوتی از خود دارد. انتهای هویت شخص این پیوستار را فرد و انتهای اجتماعی آن را عضوی از یک گروه بودن پنداشتن است. هر جنبه ای از هویت ما که در لحظه مفروض برجسته تر و بارزتر باشد، چگونگی اندیشیدن ما را درباره خودمان تحت تاثیر قرار می دهد.

هویت شخصی خود توصیفی را می توان ماهیت درون نگری دانست، یعنی مقایسه با افراد دیگری که در عضویت گروهی با ما شریک هستند. نکته این است که حتی برای هویت شخصی، محتوایی که ما ایجاد می کنیم بستگی به تعداد منابع مقایسه ای دارد و این می تواند به خود توصیف کننده های مختلفی منجر شود که بسته به زمینه، به ذهن می آیند.

در سوی دیگر پیوستار که هویت اجتماعی قرار دارد، ماهیت بین گروهی دارد و ممکن است شما با توجه به هویت اجتماعی، متفاوت بیاندیشید، مانند عضو گروه جنسیتی خود بودن.

شایان توجه است وقتی شما درباره خود به عنوان فرد می اندیشید، محتوای توصیف شما احتمالا با وقتی که درباره خود به عنوان عضو یک گروه می اندیشید، متفاوت است. در هر هویت اجتماعی، مردم به شیوه ای عمل می کنند که بازتاب آن از جنبه خود پنداره آنهاست.

اینکه من کی هستم بستگی به موقعیت دارد

من کی هستم؟ مردم خودشان را بسته به اینکه آیا سوال پرسیده شده دلالت بر ویژه بودن موقعیت دارد یا نه، متفاوت توصیف می کنند. افرادی که دو جنبه مهم از خود آنها باهم در تعارض هستند، دچار تداخل هویت شده و استرس بیشتری را تجربه می کنند.

وجوهی از خود که با یک سنت فرهنگی خاص در ارتباط هستند، بسته به تغییرات ظریف در زمینه، می توانند فعال شوند و این می تواند منجر به ادراک خویشتن های متفاوتی شود. همچنین مردان و زنان از نظر خود پنداره باهم فرق دارند و در نتیجه در چگونگی پاسخ دادن به موضوعات اخلاقی متفاوتند.

هم خودپنداره و هم استدلال اخلاقی انعطاف پذیر و وابسته به موقعیت هستند. تفاوت های جنسیتی هم در خودپنداره و هم در استدلال اخلاقی بستگی به برجسته بودن جنسیت به عنوان طبقه بندی خود در هنگامی است که پاسخ داده می شود. هر قدر یک عضویت شخصی یا هویت اجتماعی بیشتر ارزش گذاری شود؛ خود تایید سازی روی آن بعد خاص بیشتر خواهد بود.

اینکه من کی هستم بستگی به برخورد دیگران دارد

اگر افراد بابت یک وجه خاص از سوی دیگران طرد شوند، برای بعضی از آن وجوه می توانند تلاش کنند تا آن را از افراد طرد کننده پنهان کنند. در بعضی موارد ممکن است علیه کسانی که ما را طرد می کنند طغیان کنیم و آن خصوصیت را حتی خود تعریف کننده تر سازیم و به طور علنی اعلام کنیم که ما برای چیزی متفاوت از کسانی که ممکن است به خاطر آن نسبت به ما نگرش منفی داشته باشند، ارزش قائل هستم. این نوع از تعارض ممکن است زمانی برانگیخته شود که یک فرد از یک زمینه اجتماعی به زمینه اجتماعی دیگری حرکت کرده باشد. شواهد نشان می دهند آنها دو نوع راهبرد مختلف دوری کردن از هویت یا نزدیک شدن هرچه بیشتر به آن را استفاده می کنند. ظاهرا راهبرد دوری کردن عزت نفس را کاهش می دهد و راهبرد نزدیک شدن به افزایش عزت نفس کمک می کند.

خودآگاهی: مدیریت وحشت

خودآگاهی ذهنی به جانداران امکان م یدهد تا خودشان را از محیط فیزیکی متمایز سازند. به جز انسان، چند نوع حیوان نیز خود آگاهی عینی، یعنی خودشان موضوع توجه خودشان باشند، پیدا می کنند، اما فقط انسان به سومین سطح، یعنی خود آگاهی نمادین می رسد که می تواند بازنمایی انتزاعی خود را از طریق زبان بیان کند.

طبق نظریه مدیریت وحشت، تلویحاتی برای چگونگی ادراک خود در ارتباط با دیگران وجود خواهد داشت. برای اداره کردن وحشتی که از یقین داشتن به اینکه سرانجام می میریم به وجود می آید، می کوشیم تا به خود اطمینان دهیم که ما استانداردهای مورد ارزش فرهنگ را برآورده می کنیم و هرچقدر بیشتر این معیارها را فراهم کنیم، عزت نفس مثبت تری خواهیم داشت و عزت نفس مانند ضربه گیری در برابر اضطراب عمل می کند.

خودهای احتمالی: خود در طول زمان

اندیشیدن درباره خود احتمالی آینده می تواند به ما الهام کند که از چه فعالیت هایی صرف نظر کنیم یا به چه فعالیت هایی بپردازیم. وقتی افراد برای سال نو نیت می کنند، اغلب این نوع خودهای احتمالی تازه را در نظر می گیرند. اطمینان زیاد در توانایی خود در انجام این کار؛ می تواند منجر به امید واهی و نهایتا یاس و ناامیدی شود.

عملکردهای موفقیت آمیز می توانند احساس خودکارآمدی را افزایش دهند. وقتی یک تکلیف فقط به وسیله کارکردن با دیگران به صورت موفقیت آمیز قابل تحقق باشد، خودکارآمدی جمعی ممکن است حیاتی باشد. خودکارآمدی جمعی می تواند منجر به فعال گرایی سیاسی مانند ترغیب به رای دادن به شخص خاصی شود. همچنین مواردی مانند اخراج از شغل، بیماری و …، می توانند تاثیرات زیادی بر خودپنداره منفی ما بگذارند.

عزت نفس: نگرش ها نسبت به خود

عزت نفس معمولا به وسیله روان شناسان اجتماعی به عنوان نگرش کلی فرد نسبت به خودش تعریف می شود.

اندازه گیری عزت نفس

وقتی ما به هدف های مهمی می رسیم، عزت نفس ما افزایش پیدا می کند درحالی که شکست می تواند به عزت نفس آسیب بزند و این حالت در آزمایشگاه نیز بر روی آزمودنی ها قابل پیاده سازی می باشد. محققان نتیجه گرفتند راه های افزایش عزت نفس وقتی در سطح ناهشیار اجرا می شوند اثربخش تر هستند. آنها به این منظور از شرطی شدن کلاسیک و محرک های زیرآستانه ای استفاده می کنند.

سوگیری خدمت به خود(خود خدمتگر)

اثر بالای میانگین یعنی ما فکر می کنیم از هر جهت بعد قابل تصور بالاتر از حد میانگین افراد هستیم و این موضوع شاهدی بر آن است که ما خودمان را به طور نسبی مثبت می بینیم.

عزت نفس همیشه مثبت است؟

عزت نفس پایین ریشه بسیاری از بیماری های اجتماعی است، با این حال، عزت نفس بیش از حد بالا نیز همبستگی بالایی با قلدری، خودشیفتگی، خودنمایی و پرخاشگری میان فردی دارد. لذا عزت نفس بالا علاوه بر فایده، زیان های بالقوه ای نیز دارد.

عزت نفس زنان و مردان متفاوت است؟

وقتی زنان از حیطه های مهم زندگی کنار گذاشته شوند، قویا احساس بی ارزشی می کنند و در نتیجه خودپنداره بدتری از مردان خواهند داشت. میجر و همکاران(۱۹۹۹) نشان دادند که تفاوت عزت نفس بین مردان و زنان طبقه بالا کم و در بین افراد متوسط و پایین بیشتر است و این به دلیل سمت های مطلوب اجتماعی کمی است که به زنان داده می شود.

 

مقایسه اجتماعی: شناختن خود

اگر ما توانایی خود را در تکمیل یک مساله با فردی که مهارت کمتری دارد مقایسه کنیم، احساس خوبی نسبت به توانایی خود خواهیم داشت که این مقایسه؛ مقایسه اجتماعی نزولی نامیده می شود. در مقایسه اجتماعی صعودی، توانایی ما با کسی که از ما مهارت بیشتری در آن مساله دارد مقایسه می شود که می تواند خودانگاره ما را تهدید کند.

نظریه مقایسه اجتماعی فیستنگر(۱۹۵۴) حاکی از آن است که ما به این دلیل خود را با دیگران مقایسه می کنیم که در بسیاری از حیطه ها و برای بسیاری از صفات بتوانیم با آن خود را ارزیابی کنیم. اینکه ما خودمان را با چه کسی مقایسه کنیم بستگی به این دارد که می خواهیم واقعا خودمان را ارزیابی کنیم یا اینکه صرفا حس خوبی به خودمان داشته باشیم.

دو الگوی حفظ خود ارزیابی و نظریه هویت اجتماعی بر نظریه مقایسه اجتماعی فستینگر بنا شده است. حفظ خود ارزیابی وقتی صادق است که ما خود را در سطح شخصی طبقه بندی می کنیم و خودمان را به عنوان یک فرد با فرد دیگری مقایسه می کنیم. اگر شخصی که ما خود را با او مقایسه می کنیم از ما جلوتر باشد، به احتمال بیشتری سعی می کنیم از او دور بمانیم و اگر شخص نزدیک به ما یا عملکرد بدتری داشته باشد، سعی می کنیم خودمان را به او نزدیک تر کنیم و با این وسیله خود ارزشیابی های مثبت خودمان را حفظ می کنیم.

نظریه هویت اجتماعی وقتی صادق است که ما خود را در سطح گروهی طبقه بندی می کنیم و فرد دیگر عامل مقایسه به عنوان شریک و هم مقوله خود طبقه بندی می شود. طبق نظریه هویت اجتماعی، مردم انگیزه دارند تا از گروه های خودشان درک مثبتی داشته باشند. بنابراین فرد دیگری که به عنوان گروه خودی طبقه بندی می شود، می تواند کمک کند که گروه ما به طور مثبتی از گروه های دیگر متمایز شوند. اثر گوسفند سیاه به این معناست که اعضای گروه، عضو منفی(یا عملکرد ضعیف) را طرد می کنند تا تصویر مثبت گروه مورد تهداد قرار نگیرند.

خودنمایان سازی و خود تنظیمی

همه ما تمایل داریم دیگران تصویر مثبت از ما داشته باشند. یک راه مهم برای وادار کردن دیگران به دوست داشتن ما این است که تلقی مثبتی به آن دیگران داشته باشیم. مردم دوست دارند که دیگران به آنها احترام بگذارند و ما برای رسیدن به هدفمان این کار را انجام می دهیم. به طور کلی وقتی ما بخواهیم برداشت خوبی ایجاد کنیم، خودشیرینی می کنیم که معمولا موثر است، اما استفاده زیاد از آن، خطر لجن تلقی شدن ما را از سوی دیگران در بر دارد.

خود بازبینی بالا بدین معنی است که مردم به اینکه دیگران چگونه واکنش نشان می دهند توجه دارند و شامل تمرکز روی قرینه های بیرونی از قبیل انتظاراتی است که دیگران ممکن است از آنها داشته باشند. خودبازبینی پایین شامل تمرکز روی قرینه های درونی از قبیل باورها یا نگرش های خود به عنوان مبنایی برای رفتار است. خودبازبینی های پایین تمایل دارند که به هنجارهای موقعیتی کمتر پاسخ بدهند در حالی که خودبازبینی های بالا تمایل دارند که با تغییر موقعیت تغییر کنند. خود بازبینی بالا(مانند سیاستمداران و هنرپیشه ها) هنگام صحبت بر سوم شخص تاکید دارد که بازتابی از تمرکز رو به بیرون به دیگران و عزت نفس بالاست و خود بازبینی پایین تمایل به ضمایر اول شخص دارند که منعکس کننده تمرکز افتراقی روی خود آنهاست.

در افراد خودبازبین پایین افسردگی زمانی رخ می دهد که نوعی ناهمسازی بین خود و آنچه که فرد فکر می کند هست یا باید باشد، وجود دارد. در افراد خودبازبین بالا افسردگی وقتی حاصل می شود که نوعی ناهمسازی بین خود و آنچه که فرد فکر می کند افزاد دیگر انتظار دارند رخ می دهد.

 

خود به عنوان هدفی برای پیش داوری

پیامدهای هیجانی: چگونه سلامت می تواند آسیب ببیند

کراکر و میجر(۱۹۸۹) باور دارند اسناد دادن یک بازده منفی به چیزی بیرون از خود باید حمایتگر باشد. طبق شواهد، هرچه اعضای یک گروه احساس پیش داوری بیشتری علیه گروه خود داشته باشند، وضع سلامت آنها بدتر است و عزت نفس پایین تری را پیش بینی می کند. در واقع، بین پیش داوری ادراک شده و سلامت منفی رابطه وجود دارد.

اسنادها برای یک بازده نامطلوب می توانند بر حسب میزان تلویحات منفی برای سلامت روانی روی یک پیوستار قرار گیرند. بدترین احتمال وقتی است که بازده به یک علت درونی که احتمال کاربرد به موقعیت های بسیاری را دارد، اسناد داده شود. اسناد بعدی اندکی بهتر است اما قابلیت کاربرد در موقعیت های زیادی را ندارد، اسناد به پیش داوری تکرار شونده نیست یا منحصر به فرد است و برای بهزیستی بهتر است. اسنادهای بیرونی واقعی که می توانند به شکل های متفاوتی ظاهر شوند، بیشتر از همه اسنادهای دیگر احتمال دارد که از خود و بهزیستی اسناد دهنده حمایت کند.

پیامدهای شناختی: نقایص عملکرد

پیش داوری ادراک شده علاوه بر سلامت روانی، در یادگیری نیز تاثیر گذار است. وقتی ما در موقعیتی باشیم که احساس می کنیم نیاز به مخفی کردن هویت خود داریم و درباره اینکه دیگران راجع به ما چه فکر می کنند نگران باشیم، می تواند حواس ما را پرت کند.

پیامدهای رفتاری: تهدید تصور قالبی

تهدید تصور قالبی وقتی رخ می دهد که مردم فکر کنند ممکن است در مورد هویت اجتماعی آنها در پرتو یک تصور قالبی منفی داوری شود یا اینکه آنها به طور ناخواسته به شیوه ای عمل کنند که تصور قالبی مروبط به گروه آنها را تایید کند. به نظر می رسد که کنترل اثرات تهدید تصور قالبی دشوار باشد. شایان ذکر است که این تنزل در عملکرد تنها با توجه به ابعاد مربوط به تصور قالبی رخ می دهد و همه عملکرد لطمه نمی بیند. به نظر می رسد اضطراب نقشی حیاتی در اثرات تهدید قالبی بازی می کند.

زمینه مقایسه ای اهمیت زیادی در اثرات تهدید تصور قالبی دارد. اثرات تهدید تصور قالبی نشان دهنده اهمیت عضویت گروهی برای تجربه کردن تهدید روانی است و این تهدید می تواند عملکرد را مختل کند.

پیمان دوستی

بهار ۱۳۹۷

برگرفته از کتاب روان شناسی اجتماعی دکتر بارون، ترجمه دکتر کریمی

درباره پیمان دوستی

پیمان دوستی، دکتری تخصصي روانشناسی، مربي پذيرش و تعهد درماني(درمان مبتني بر پذيرش و تعهد)، مولف و مترجم كتاب هاي اكت

این مطالب را نیز ببینید!

روان شناسی اجتماعی وارد کار می شود: کاربردآن در محیط کار و کارآفرینی

محیط های کاری زمینه های اجتماعی هستند. زمینه هایی که افراد در آنها ساعت های …